Η πρωτογενής πρόληψη της αθηρωματικής καρδιαγγειακής νόσου βασίζεται παραδοσιακά στην εκτίμηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου μέσω παραγόντων κινδύνου, όπως η ηλικία, η αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα χοληστερόλης, το κάπνισμα και ο σακχαρώδης διαβήτης. Τα σύγχρονα σκορ κινδύνου (risk scores), όπως το SCORE2 (Ευρώπη), το PREVENT (Αμερική) και το ASSIGN (Ηνωμένο Βασίλειο), αποτελούν σημαντικά εργαλεία για την εκτίμηση του κινδύνου σε βάθος δεκαετίας. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή παραμένει ουσιαστικά «έμμεση», καθώς εκτιμά την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακού συμβάματος, χωρίς να απεικονίζει την ίδια την αθηρωματική νόσο.
Η αξονική στεφανιογραφία (CCTA) προσφέρει μια διαφορετική, περισσότερο εξατομικευμένη προσέγγιση, καθώς επιτρέπει την άμεση απεικόνιση της στεφανιαίας αθηρωμάτωσης. Δεν περιορίζεται στην ανίχνευση αποφρακτικών στενώσεων, αλλά παρέχει πληροφορίες σχετικά με την παρουσία, την έκταση και τη σύσταση της αθηρωματικής πλάκας στα στεφανιαία. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η δυνατότητα ανίχνευσης μη ασβεστωμένης πλάκας, η οποία δεν αναγνωρίζεται με το απλό σκορ ασβεστίου (calcium score). Παράλληλα, η ποσοτική εκτίμηση του συνολικού αθηρωματικού φορτίου (plaque burden) και η αναγνώριση χαρακτηριστικών «υψηλού κινδύνου», όπως η χαμηλών πυκνοτήτων πλάκα (low-attenuation plaque) και η θετική αναδιαμόρφωση, μπορούν να προσθέσουν σημαντική προγνωστική πληροφορία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η απουσία στεφανιαίας αθηρωμάτωσης στην CCTA συνδέεται με εξαιρετικά χαμηλό μελλοντικό κίνδυνο εμφράγματος, ενώ αντίθετα η παρουσία ακόμη και μη αποφρακτικής νόσου υποδηλώνει αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, ιδιαίτερα αν είναι εκτεταμένη. Με τον τρόπο αυτό, η CCTA μπορεί να μετατρέψει την εκτίμηση του κινδύνου από μια θεωρητική πιθανότητα σε άμεση απεικόνιση της υποκλινικής νόσου.
Η κλινική αξία αυτής της προσέγγισης δεν αφορά μόνο την πρόγνωση, αλλά και την τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου. Η απεικόνιση της αθηρωμάτωσης μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό εργαλείο επικοινωνίας με τον ασθενή, ενισχύοντας την υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής και την αποδοχή προληπτικής φαρμακευτικής αγωγής. Τα πρώτα δεδομένα από υπομελέτη της SCOT-HEART 2 δείχνουν ότι η στρατηγική που βασίζεται στην CCTA μπορεί να οδηγήσει σε μικρές, αλλά μετρήσιμες βελτιώσεις στη συμπεριφορά, στους παράγοντες κινδύνου και στην αποδοχή προληπτικής θεραπείας, ιδιαίτερα όταν ανιχνεύεται στεφανιαία αθηρωμάτωση.
Παράλληλα, τα δεδομένα από μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες, όπως η σουηδική SCAPIS και η πρόσφατη REACT (με συμμετοχή ατόμων από Δανία και Ισπανία), δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό ασυμπτωματικών ατόμων (>40%) εμφανίζει στεφανιαία αθηρωμάτωση, ενώ ένα μικρό, αλλά κλινικά σημαντικό ποσοστό παρουσιάζει μη ασβεστωμένη αθηρωματική πλάκα ακόμη και με σκορ ασβεστίου μηδέν.
Ωστόσο, η CCTA δεν θα πρέπει σήμερα να θεωρείται εξέταση μαζικού screening για τον γενικό ασυμπτωματικό πληθυσμό. Η χρήση της στην πρωτογενή πρόληψη βρίσκεται σε φάση ταχείας εξέλιξης και απαιτούνται δεδομένα από τυχαιοποιημένες μελέτες που να αποδεικνύουν ότι η καθοδηγούμενη από τη CCTA πρόληψη μειώνει τελικά τα καρδιαγγειακά συμβάματα. Η SCOT-HEART 2 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μελέτες που εξετάζουν ακριβώς αυτό το ερώτημα, συγκρίνοντας την CCTA με την παραδοσιακή προσέγγιση βάσει των σκορ κινδύνου.
Συνεπώς, η CCTA έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει το επόμενο βήμα στην εξατομικευμένη πρόληψη: από την εκτίμηση του «πόσο κινδυνεύει» ένας ασθενής, στην άμεση απάντηση του ερωτήματος «έχει ήδη αθηρωμάτωση και πόση;». Η μετάβαση από την πρόβλεψη στην απεικόνιση της νόσου μπορεί να επιτρέψει πιο στοχευμένη και εξατομικευμένη πρόληψη, ιδιαίτερα σε άτομα στα οποία η απόφαση για την ένταση της προληπτικής θεραπείας παραμένει αμφίβολη.
